Ο τίτλος της νέας δραματικής σειράς εποχής του Mega, «Κανακαρά», κρύβει πίσω του μια ολόκληρη κοινωνική πραγματικότητα που σημάδεψε για πολλά χρόνια τη ζωή στην Κάρπαθο.

Η λέξη μπορεί σήμερα να παραπέμπει σε ένα αγαπημένο ή καλομαθημένο παιδί, όμως στην καρπαθιακή παράδοση είχε πολύ πιο συγκεκριμένη και ουσιαστική σημασία. Κανακαρά ονομαζόταν η πρώτη κόρη της οικογένειας, η οποία αποκτούσε ιδιαίτερα προνόμια, αλλά και την ευθύνη να συνεχίσει τη μητρική οικογενειακή γραμμή.

Πρόκειται για ένα έθιμο που δεν καθόριζε μόνο ποιος θα κληρονομούσε τα κτήματα και το σπίτι. Επηρέαζε τους γάμους, την κοινωνική θέση, τις σχέσεις ανάμεσα στα αδέλφια και τελικά ολόκληρη τη δομή της τοπικής κοινωνίας.

Τι κληρονομούσε η κανακαρά

Σύμφωνα με το παραδοσιακό κληρονομικό σύστημα της Καρπάθου, ο κανακάρης, δηλαδή ο πρωτότοκος γιος, κληρονομούσε την περιουσία του πατέρα του. Αντίστοιχα, η κανακαρά, δηλαδή η πρώτη κόρη της οικογένειας ανεξάρτητα από το αν είχαν προηγηθεί αγόρια, λάμβανε την περιουσία της μητέρας της.

Η κληρονομιά μπορούσε να περιλαμβάνει το οικογενειακό σπίτι, καλλιεργήσιμη γη, ζώα, γεωργικά εργαλεία, ανεμόμυλους και άλλα υλικά αγαθά. Μαζί με αυτά, όμως, η κανακαρά κληρονομούσε και κάτι λιγότερο χειροπιαστό: το όνομα, το κοινωνικό κύρος και τη θέση της μητέρας της μέσα στην κοινότητα.

Η συνέχεια της οικογένειας ενισχυόταν και μέσα από την ονοματοδοσία. Ο πρωτότοκος γιος έπαιρνε παραδοσιακά το όνομα του παππού από την πλευρά του πατέρα, ενώ η πρώτη κόρη το όνομα της γιαγιάς από την πλευρά της μητέρας. Με αυτόν τον τρόπο, τόσο η πατρική όσο και η μητρική γραμμή διατηρούσαν ξεχωριστά την περιουσία και την ταυτότητά τους.

Το σύστημα αυτό έδινε στην κανακαρά ισχυρή οικονομική θέση, ιδιαίτερα σημαντική για μια εποχή κατά την οποία οι γυναίκες σε πολλές άλλες περιοχές δεν είχαν αντίστοιχη αυτονομία. Αυτό, ωστόσο, δεν σήμαινε ότι όλοι μέσα στην οικογένεια αντιμετωπίζονταν ισότιμα.

Η σκοτεινή πλευρά του εθίμου

Οι μεγάλοι ευνοημένοι ήταν τα δύο πρώτα παιδιά των αντίστοιχων φύλων, ενώ τα υπόλοιπα αδέλφια, τα λεγόμενα υστερότοκα, λάμβαναν πολύ μικρότερο μερίδιο ή έμεναν έξω από την κύρια οικογενειακή περιουσία.

Πολλοί νεότεροι γιοι αναγκάζονταν να φύγουν από το νησί για να εργαστούν, ενώ αρκετές μικρότερες κόρες παρέμεναν κοντά στην οικογένεια της κανακαράς, βοηθώντας στο σπίτι και στις αγροτικές εργασίες. Έτσι, το έθιμο συνέβαλε στη συγκέντρωση της περιουσίας σε συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε έντονες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες ανάμεσα στα μέλη της ίδιας οικογένειας.