Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) θεωρείται χρόνια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει σημαντικά την προσοχή, την αυτορρύθμιση και τον έλεγχο της συμπεριφοράς. Πράγματι, η ΔΕΠΥ έχει ισχυρό γενετικό υπόβαθρο, με πολλές μελέτες να δείχνουν ότι περίπου το 70–80% της διακύμανσης στα συμπτώματα εξηγείται από γενετικούς παράγοντες. Αυτό σημαίνει ότι αν ένας γονέας ή αδελφός έχει ΔΕΠΥ, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα να εμφανιστούν συμπτώματα σε άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας. Ωστόσο, η ΔΕΠΥ δεν καθορίζεται από ένα μόνο γονίδιο και η εμφάνισή της εξαρτάται από πολλαπλές αλληλεπιδράσεις γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Ένας από τους σημαντικότερους περιγεννητικούς παράγοντες κινδύνου για ΔΕΠΥ είναι η προωρότητα — δηλαδή η γέννηση πριν από την 37η εβδομάδα κύησης. Ο ρόλος της προωρότητας στη ΔΕΠΥ έχει μελετηθεί εκτενώς. Συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι τα παιδιά που γεννιούνται πρόωρα ή με πολύ χαμηλό βάρος γέννησης έχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για διάγνωση ΔΕΠΥ ή συμπτωματολογία που θυμίζει ΔΕΠΥ σε σύγκριση με τα παιδιά που γεννιούνται τελειόμηνα.

Σε μια μετα-ανάλυση που εξέτασε δεδομένα από 12 μελέτες, βρέθηκε ότι τα άτομα που είχαν γεννηθεί πολύ πρόωρα ή με πολύ χαμηλό βάρος γέννησης είχαν περίπου 3 φορές υψηλότερο κίνδυνο να διαγνωστούν με ΔΕΠΥ σε σύγκριση με πλήρως τελειόμηνα άτομα. Επιπλέον, οι πιο ακραίες περιπτώσεις (π.χ. εξαιρετικά πρόωρα) εμφάνιζαν ακόμα υψηλότερο κίνδυνο.

Παράλληλα, σε μια παρατηρησιακή μελέτη από την Ισπανία, η συχνότητα διάγνωσης ΔΕΠΥ βρέθηκε να αυξάνεται καθώς μειώνεται η ηλικία κύησης: για παράδειγμα, τα παιδιά που γεννήθηκαν στις ≤28 εβδομάδες είχαν υψηλότερο ποσοστό ΔΕΠΥ σε σχέση με αυτά που γεννήθηκαν μετά την 37η εβδομάδα.

Επιπλέον, μια πιο πρόσφατη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας αναφέρει ότι η προωρότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση συμπτωμάτων ΔΕΠΥ, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από επιπλοκές μετά τη γέννηση. Αυτή η συσχέτιση είναι πιο ισχυρή στις πιο πρόωρες περιπτώσεις γέννησης.

Η επιστημονική εικόνα δείχνει λοιπόν ότι δεν υπάρχει μονοσήμαντη αιτιότητα· η ΔΕΠΥ δεν προκαλείται απλά από γενετική προδιάθεση ή προωρότητα από μόνη της. Αντίθετα, η ΔΕΠΥ είναι πιθανό να εμφανιστεί όταν υπάρχει γενετική ευαλωτότητα σε συνδυασμό με περιγεννητικούς ή βιολογικούς παράγοντες (όπως η προωρότητα, το χαμηλό βάρος, οι επιπλοκές κύησης κ.ά.).

Συνολικά, οι επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η προωρότητα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ΔΕΠΥ, αλλά δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία. Η κατανόηση της πολύπλοκης αλληλεπίδρασης μεταξύ γενετικών προδιαθέσεων και περιβαλλοντικών παραγόντων είναι κρίσιμη για τη σωστή πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση και υποστήριξη των παιδιών, ειδικά εκείνων που γεννήθηκαν πρόωρα.

Βιβλιογραφικές Αναφορές:

• Papanikolopoulos P., Papanikolopoulou S., Gerede A. Preterm Birth and the Emergence of ADHD Symptoms: A Review of Recent Evidence. Medicina (Kaunas), 2025;62(1):24.Ανασκόπηση σύγχρονων μελετών που δείχνουν ότι η προωρότητα σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων ΔΕΠΥ.
• Anna‑Sophie Rommel, Sarah‑Naomi James, Gráinne McLoughlin, et al. Association of Preterm Birth With Attention‑Deficit/Hyperactivity Disorder‑Like and Wider‑Ranging Neurophysiological Impairments of Attention and Inhibition. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 2017;56(1):40–50. – Μελέτη που συνδέει την προωρότητα με νευροφυσιολογικές δυσλειτουργίες προσοχής και αναστολής.
• Association of Premature Birth and Maternal Education Level on Attention Deficit Hyperactivity Disorder in Children: A Meta‑Analysis. PMC – National Library of Medicine, 2024–25 – Μετα‑ανάλυση που δείχνει σημαντική αύξηση του κινδύνου για ΔΕΠΥ μετά από πρόωρη γέννηση
• Association of Gestational Age at Birth With Symptoms of Attention‑Deficit/Hyperactivity Disorder in Children. JAMA Pediatrics (2018) – Μελέτη που δείχνει πως η μικρότερη ηλικία κύησης σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα συμπτωμάτων ΔΕΠΥ στην παιδική ηλικία
• Rachel Robinson, et al. ADHD symptoms and diagnosis in adult preterms: systematic review, IPD meta‑analysis, and register‑linkage study. Pediatric Research, 2023 – Μελέτη που δείχνει αυξημένο κίνδυνο διάγνωσης ΔΕΠΥ στην ενήλικη ζωή σε όσους γεννήθηκαν πρόωρα, συγκριτικά με τελειόμηνους.

Η Νάνσυ Παπαδάτου είναι Φιλόλογος – Ειδική Παιδαγωγός (MEd).

Είναι απόφοιτη του Τμήματος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ, με ειδίκευση στην Παιδαγωγική. Έχει εξειδίκευση στις Μαθησιακές Δυσκολίες και τη Δυσλεξία, καθώς και στις Διαταραχές Γραπτού και Προφορικού Λόγου. Έχει επιμορφωθεί εκτενώς σε ζητήματα όπως  η ΔΕΠ/Υ, η ψυχολογική υποστήριξη μαθητών με Μαθησιακές Δυσκολίες και οι παρεμβάσεις στη Γλώσσα και τα Μαθηματικά. Είναι πιστοποιημένη στη χορήγηση εργαλείων αξιολόγησης Μαθησιακής Επάρκειας (γλωσσική και γνωστική επάρκεια, ανάγνωση, δυσαριθμησία) και είναι επιστημονική υπεύθυνη του Πρότυπου Κέντρου Εκπαίδευσης και Ειδικών Μαθησιακών Δυσκολιών στον Εύοσμο Θεσσαλονίκης.